Czy Sąd może nie dać nam rozwodu?

Z treści artykułu „Kiedy Sąd może orzec rozwód?” wiecie już Państwo jakie są przesłanki wydania przez Sąd wyroku orzekającego rozwiązanie małżeństwa przez rozwód. W niniejszym artykule chciałabym pochylić się nad zagadnieniem odmowy udzielenia rozwodu przez Sąd. Czasem zdarza się, że klienci pytają mnie czy Sąd może w ogóle nie dać im rozwodu? A jeśli tak, to kiedy Sąd może odmówić orzeczenia rozwodu?

Zacznę od udzielenia odpowiedzi na pierwsze pytanie. Otóż, tak, istnieją takie sytuacje, gdzie – z uwagi na wystąpienie pewnych okoliczności – Sąd może odmówić orzeczenia rozwiązania małżeństwa stron przez rozwód.

Odpowiedź na drugie pytanie wiąże się z wystąpieniem tzw. przesłanek negatywnych dla orzeczenia rozwodu, które umożliwiają Sądowi oddalenie powództwa o rozwód. Zapytacie Państwo zapewne: o jakich przesłankach jest tutaj mowa?

Obowiązujące przepisy prawne wskazują na trzy przesłanki negatywne, z uwagi na które Sąd może odmówić udzielenia rozwodu.

Pierwsza przesłanka negatywna pojawia się wówczas, gdy w wyniku orzeczonego rozwodu miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków. Czym jednak jest dobro dziecka? Wprawdzie przepisy KRO nie zawierają definicji pojęcia dobra dziecka, jednak w piśmiennictwie prawniczym zostały podjęte próby jego zdefiniowania. Spośród tych prób na uwagę zasługuje propozycja A. Olejniczaka, by „dobro dziecka” uważać za wyrażenie oznaczające dodatnią, w społecznej hierarchii wartości, ocenę sytuacji dziecka z punktu widzenia  zaspokojenia jego potrzeb za pomocą świadczeń o charakterze majątkowym i niemajątkowym (Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. prof. dr hab. K. Pietrzykowski, 4 Wydanie, wyd. C.H. BECK, Warszawa 2015, s. 386). Wskazuje się, że generalnie nie ma podstaw do uznania, że dobro dziecka co do zasady nie stoi na przeszkodzie orzeczeniu rozwodu rodziców, ani też, że zasadą powinno być, że dobro dziecka jest taką właśnie przeszkodą. Cóż to oznacza w praktyce? Ano to, że Sąd orzekając rozwód musi każdorazowo dokładnie zbadać i rozważyć sytuację w jakiej znajdą się małoletnie dzieci małżonków na skutek orzeczenia rozwodu ich rodziców. Orzekając o rozwodzie sądy zobowiązane są więc do podania uzasadnienia swojego poglądu na temat wpływu orzekanego (bądź nieorzekanego) rozwodu na dobro wspólnych małoletnich dzieci stron.

Kolejną przesłanką negatywną dla orzeczenia rozwodu jest sprzeczność z zasadami współżycia społecznego. I tak, orzeczenie rozwodu może okazać się sprzeczne z zasadami współżycia społecznego np. z uwagi na nieuleczalną chorobę drugiego małżonka bądź potrzebę pomocy moralnej i materialnej występującej po jego stronie. Co więcej, Sąd może uznać, iż orzeczenie rozwodu stoi w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, gdyby na skutek wydania wyroku orzekającego rozwód drugi małżonek doznały rażącej krzywdy. Niedopuszczalność rozwodu ze względu na rażące pokrzywdzenie drugiego z małżonków należy – w myśl wytycznych – oceniać przy uwzględnieniu zasad humanitaryzmu oraz całokształtu okoliczności charakteryzujących warunki życiowe małżonków, a zwłaszcza czasu trwania małżeństwa, wieku i stanu zdrowia małżonków, jak również zdolności każdego z nich do zaspokajania osobistych potrzeb (Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. prof. dr hab. K. Pietrzykowski, 4 Wydanie, wyd. C.H. BECK, Warszawa 2015, s. 388).

Ostatnią przesłanką umożliwiającą Sądowi oddalenie pozwu o rozwód jest wystąpienie z żądaniem orzeczenia rozwodu przez małżonka wyłącznie winnego rozkładu pożycia. Co ciekawe, w przypadku tej przesłanki istnieją 2 wyjątki, kiedy pomimo jej zaistnienia Sąd będzie mógł orzec rozwód. Chodzi tu o sytuacje, kiedy pomimo wystąpienia o rozwód przez małżonka wyłącznie winnego rozkładu pożycia, drugi małżonek wyrazi zgodę na ten rozwód albo gdy odmowa zgody na rozwód okaże się w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Podsumowując, należy pamiętać, iż obowiązujące przepisy prawne przewidują możliwość oddalenia powództwa o rozwód, nie tylko w sytuacji, gdy Sąd stwierdzi brak wystąpienia przesłanek pozytywnych do orzeczenia rozwodu, ale także, gdy pomimo istnienia przesłanek pozytywnych, Sąd dopatrzy się wystąpienia którejś ze wspomnianych wyżej przesłanek negatywnych. Pamiętajmy jednak, że orzekając o rozwodzie Sąd zobligowany jest uzasadnić swoją decyzję zarówno, gdy udziela stronom rozwodu, jak i gdy powództwo o rozwód oddala. Od wydanego wyroku stronom przysługuje również możliwość wniesienia środka odwoławczego w postaci apelacji.