Co warto wiedzieć o mediacji w sprawach o rozwód i separację?

Niniejszy artykuł stanowi nawiązanie do uprzednio opublikowanego przeze mnie artykułu „Mediacja przed rozwodem” poświęconego zmianom w przepisach prawnych dotyczącym mediacji w sprawach cywilnych. Jako, że mediacja może stanowić istotną część postępowania w sprawach o rozwód czy separację, pozwolę sobie zgłębić troszeczkę to zagadnienie. W tym artykule postaram się odpowiedzieć na pytania: czym w ogóle jest mediacja? jakie są jej podstawowe zasady? kiedy można ją prowadzić? kim jest osoba mediatora? ile czasu trwa mediacja? jakie są jej skutki? oraz na jakie koszty powinniśmy się przygotować, gdy sprawa trafi do postępowania mediacyjnego?

Zacznijmy od kwestii podstawowej: czym jest mediacja? Otóż, mediacja to nic innego jak jeden z pozasądowych sposobów rozwiązywania konfliktów, który odbywa się przy udziale osoby trzeciej niebędącej stroną konfliktu – mediatora. Celem mediacji jest zapewnienie stronom odpowiednich warunków do rozmowy i w miarę możliwości wypracowanie porozumienia, które będzie satysfakcjonujące dla obu stron postępowania.

Mediacja w sprawach o rozwód czy separację może zostać przeprowadzona na podstawie zawartej przez strony umowy o mediację lub w wyniku skierowania stron do mediacji przez Sąd (zarówno z inicjatywy samego Sądu – za zgodą stron; jak i na zgodny wniosek samych stron).

Podstawowymi zasadami, na których opiera się mediacja są: dobrowolność, bezstronność, neutralność i poufność. I tak, poprzez dobrowolność rozumie się nie tylko brak przymusu udziału w mediacji, ale także możliwość odmowy dalszego udziału w spotkaniach mediacyjnych pomimo wzięcia udziału we wcześniejszych spotkaniach, jak również prawo do odmowy podpisania wypracowanej ugody pomimo, iż wcześniej strona brała udział w jej tworzeniu. Bezstronność dotyczy stosunku mediatora do stron konfliktu. Mediator nie może opowiadać się po żadnej stronie. Nie może być więc stronniczy. Nie powinien ujawniać też swoich odczuć wobec żadnej ze stron. Neutralność opisuje natomiast stosunek mediatora wobec przedmiotu sporu. Mediator nie może mieć interesu w jakimś szczególnym sposobie rozstrzygnięcia sporu, który by mu odpowiadał. Nie może być związany z przedmiotem sporu. Zasada poufności polega z kolei na tym, że mediator, strony i inne osoby biorące udział w postępowaniu mediacyjnym nie mogą przekazywać ani udostępniać osobom trzecim treści informacji, o których dowiedziały się na spotkaniu mediacyjnym. Poufność ma zagwarantować stronom poczucie bezpieczeństwa i pewność, że informacje, którymi się dzielą nie zostaną wykorzystane przeciwko nim. Dzięki tej zasadzie strony mają zapewniony komfort formułowania szczerych wypowiedzi. Warto wiedzieć, że strony mogą zwolnić mediatora i inne osoby biorące udział w postępowaniu z tego obowiązku. Należy jednak pamiętać, że postępowanie mediacyjne nie jest jawne, a powoływanie się w toku postępowania przed sądem lub sądem polubownym na propozycje ugodowe, propozycje wzajemnych ustępstw lub inne oświadczenia składane w postępowaniu mediacyjnym jest bezskuteczne.

Na pytanie jakie kwestie mogą być poddane mediacji w sprawach o rozwód odpowiedź znajdziecie Państwo w artykule: „Mediacja przed rozwodem”. Dla przypomnienia wymienię tutaj kwestie: alimentów, kontaktów z dziećmi, ustalenia miejsca pobytu dzieci, sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej, zaspokajania potrzeb rodziny czy też spraw majątkowych.

Pamiętajmy także, że obecnie Sąd może skierować strony do mediacji na każdym etapie postępowania.

A co z osobą mediatora? Czy strony mają możliwość wybrać kto będzie mediatorem w ich sprawie? Odpowiedź na to pytanie brzmi – tak! Sąd kierując strony do mediacji daje stronom możliwość wskazania osoby mediatora. Jeżeli strony nie wybiorą osoby mediatora, Sąd wyznaczy mediatora sam, biorąc pod uwagę w pierwszej kolejności listę stałych mediatorów, mających uprawnienia do prowadzenia mediacji w sprawach danego rodzaju. Jeżeli więc znamy dobrego mediatora warto zasugerować Sądowi konkretne nazwisko, aby to właśnie ten wybrany mediator poprowadził mediacje w naszej sprawie 🙂

Czy zastanawialiście się Państwo kto może być mediatorem? Obowiązujące przepisy wskazują, że w sprawach cywilnych mediatorem może być osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych oraz możliwość korzystania w pełni z praw publicznych. Mediatorem nie może być jednak sędzia (z wyjątkiem sędziów w stanie spoczynku). Nieco więcej wymagań stawianych jest natomiast wobec osób mediatorów stałych, którzy poza wskazanymi wyżej warunkami, muszą spełniać jeszcze dodatkowe wymogi, takie jak: posiadanie wiedzy i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji, ukończone 26 lat, znajomość języka polskiego, niekaralność za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe, wpis na listę stałych mediatorów prowadzoną przez prezesa sądu okręgowego. Co więcej, w sprawach o rozwód czy separację Sąd kieruje strony do mediatora, który w szczególności posiada wykształcenie z zakresu psychologii, pedagogiki, socjologii lub prawa oraz umiejętności praktyczne w zakresie prowadzenia mediacji w sprawach rodzinnych.

Ile trwa postępowanie mediacyjne? Zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami Sąd kierując strony do mediacji wyznacza czas jej trwania do 3 miesięcy. Termin ten może zostać jednak wydłużony.

Z przebiegu mediacji sporządza się protokół. Jeżeli strony zawrą ugodę przed mediatorem, ugodę tę zamieszcza się w protokole albo załącza się do niego. Następnie strony występują do Sądu o zatwierdzenie zawartej ugody. Jeżeli ugoda podlega wykonaniu w drodze egzekucji, Sąd zatwierdza ją poprzez nadanie klauzuli wykonalności, w przeciwnym razie Sąd zatwierdza ugodę postanowieniem wydanym na posiedzeniu niejawnym.

Warto wiedzieć, że ugoda zawarta przed mediatorem, po jej zatwierdzeniu przez Sąd, ma moc prawną ugody zawartej przed sądem. Ugoda, której nadano klauzulę wykonalności stanowi natomiast tytuł wykonawczy.

Na zakończenie warto poruszyć jeszcze kwestię kosztów mediacji. Otóż sprawa z kosztami wygląda tak: jeżeli strony prowadziły mediację na podstawie umowy, wówczas wysokość wynagrodzenia mediatora oraz sposób dokonania płatności powinny zostać określone w tej umowie; jeżeli natomiast mediacja prowadzona była na podstawie skierowania stron do mediacji przez Sąd, wówczas zgodnie z § 2 obowiązującego Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dn. 20.06.2016 r. w sprawie wysokości wynagrodzenia i podlegających zwrotowi wydatków mediatora w postępowaniu cywilnym w sprawach o prawa majątkowe wynagrodzenie mediatora wynosi 1% wartości przedmiotu sporu, jednak nie mniej niż 150 złotych i nie więcej niż 2000 złotych za całość postępowania mediacyjnego. W sprawach o prawa majątkowe, w których wartości przedmiotu sporu nie da się ustalić, oraz w sprawach o prawa niemajątkowe wynagrodzenie mediatora za prowadzenie postępowania mediacyjnego wynosi za pierwsze posiedzenie 150 złotych, a za każde kolejne – 100 złotych, łącznie nie więcej niż 450 złotych.

Proszę pamiętać jeszcze, że w wyniku zmiany przepisów dotyczących mediacji w sprawach cywilnych (zmiany od 1 stycznia 2016 r!) obecnie koszty mediacji prowadzonej na skutek skierowania przez Sąd stanowią już wprost koszty sądowe, z czym związane są określone konsekwencje prawne.